Anasayfa Yazılar Türkiye’nin İlk Modern Savunma Sanayii Müteşebbislerinden Nuri Killigil Paşa

Türkiye’nin İlk Modern Savunma Sanayii Müteşebbislerinden Nuri Killigil Paşa

0

Türkiye’nin İlk Modern Savunma Sanayii Müteşebbislerinden Nuri Killigil Paşa

Cihanda tarih boyunca büyük izler bırakan, önemli savaşlarda büyük başarılar elde eden Türk ulusunun ilk modern savunma sanayii yatırımcısı olan Nuri Paşa’yla bireysel silahlar yazı dizisine başlamayı anlamlı buluyorum.

Adı az bilinen kahramanlarımızı unutmamak adına…

Nuri Killigil Paşa kimdir?

Özgün ilk tabancamızı tasarlayan ve hayata geçiren Nuri Killigil Paşa, 1881 yılında İstanbul’da doğdu.

Enver Paşa’nın kardeşi olan Nuri Killigil, I. Dünya Savaşı’nın sonlarında Azerbaycan’a hakim olan Rus ve Ermeni birliklerinin Mart Olayları adı ile anılan Müslüman katliamları yapmaları üzerine, Kafkas İslam Ordusu adında Osmanlı, Azeri ve Dağıstan askerlerinden oluşan bir ordu ile Azerbaycan’ı işgalden kurtarma harekâtını başlatan isimdir.

Sağda Nuri Paşa, solda ağabeyi Enver Paşa ve ortada babaları Ahmet Bey ile

Dünya Harbi’nde aldıklarıyla yetinmeyen İngilizler; Bu ordunun önünü kesmek ve Azerbaycan’ı kontrol eden Rus ve Ermeni birliklerine yardım etmek için Bakü’ye küçük bir kuvvet yollamışlardı. Fakat Nuri Paşa, komutasındaki Kafkas İslam Ordusu’nun Azerbaycan genelinde büyük destek bulup güçlenmesi üzerine Bakü Muharebesi’nde İngilizler’i yendi ve buradan çekilmelerini sağladı. 15 Eylül 1918’de Bakü’nün kurtarılmasından sonra Ekim ayında bir Osmanlı müfrezesi Dağıstan’a geçerek orayı da Rus işgalinden kurtardı.

Ancak ne var ki, Suriye cephesinde, Liman von Sanders komutasındaki Osmanlı Yıldırım Ordular Grubu’nun, Edmund Allenby komutasındaki İngiliz ordusu karşısında Nablus Hezimetine uğraması sonucu Mondros Mütarekesi yapıldı. Mütârekenin ardından Enver Paşa ülkeyi terk etti ve Moskova Antlaşması’ndan sonra Kafkas İslâm Ordusu da dağıldı.

Türkiye’ye dönen Nuri Paşa Savunma Sanayiine Girdi

Bu savaştan sonra Almanya’da yaşayan Nuri Killigil, 1938 yılında Türkiye’ye döndü ve Zeytinburnu’nda kok kömürü satan bir şirketi satın alıp burayı bir madeni eşya fabrikasına dönüştürdü. Bu fabrikada tabanca, matara, demir çubuk, gaz maskesi ve mermi üretmeye başladı.

Ankara’daki Alman Büyükelçisi Franz von Papen ile 1941 yılında görüşmeye başlayan Nuri Killigil, Türkiye’de Turancı harekete gizli destek vererek Almanların müttefikliğini kazandı. Nuri Paşa’nın görüşleri, Alman Dışişleri Bakanlığı’nın Türkiye işlerinden sorumlu Müsteşarı Ernst Woermann tarafından rapor haline getirilip, Almanya’da Turancılık Masası’nın ve SS Doğu Türkistan Alayı’nın kurulmasına öncülük etti.

Gönlünde Turan fikri ile yaşayan Nuri Paşa, Türkiye ile bütünleşecek diğer Türk halklarının ilk olarak Türkiye sınırlarına yakın yaşayan Azerbaycan Türkleri ile Türkmenler olacağına inanıyordu. Bunlardan sonra da Tataristan’a kadar uzanan bölgede yaşayan diğer Türk halklarının bütünleşeceğini öngörüyordu. Bu sebeple Türkiye, Almanya ile birlikte Sovyetler Birliği’ne karşı savaşmalı, Almanlar da Türk asıllı Sovyet esirlerinden ordu kurup Türkiye’nin emrine vermeliydi. Almanların bu görüşlere karşı şüphelerini giderebilmek amacıyla, Osmanlı ordusunda bu fikirleri paylaşan subayların çoğunlukta bulunduğunu, hükûmetin bu görüşmelerden haberdar olduğunu, halkın ise bu fikirleri çabukça benimseyeceğini öne sürdü.

Uçak Bombaları Üretimine Başladı

Killigil, daha sonra fabrikasını genişleterek Sütlüce’ye taşıdı, yeni motor ve makinelerle havan ve havan mermisi ile uçak bombaları üretimine de başladı. Bir süre sonra fabrikanın silah üretmeyeceğini beyan etti. Fakat fabrika, silah ve savaş aletleri üretimine gizlice devam etti.

Nuri Paşa ve ekibi Sütlüce’deki fabrikasında, uçak bombaları ile beraber

Bu arada, 2 Mart 1949 günü saat 17.10’da fabrikada faili meçhul peş peşe üç büyük patlama meydana geldi. İlk patlama kimyahanede olmuştu. Oradan cephane deposuna sıçrayan ateş, mühimmatın patlamasına yol açmış, ertesi gün bile duman ve patlamalar devam etmişti. Barut kokusu, Galata köprüsünden hissedilmekteydi.

Aralarında Nuri Killigil’in de bulunduğu 27 kişi bu patlamada hayatlarını kaybetti. Nuri Killigil’in cesedi bulunamadı ve boş tabutla defnedildi. Olayın dış mihraklar tarafından düzenlenen bir sabotaj olduğu da iddia edildi.

Sütlüce’deki Türk Milli Silah Fabrikası’ndaki patlamanın çizimi

CAN ÖZDABAĞ

İlgini Çelebilir!

Türkiye’de İlk Modern Tabanca Üretimi: Nuri Killigil Tabancaları

Önceki yazımda yaşamını anlattığım Nuri Killigil Paşa’nın ürettiği 2 tabanca vardır. Biri,…