Japonya, ABD’yi yaklaşık 6.9 milyar dolar değerindeki silah tedarik anlaşmalarını yerine getirmemekle suçluyor.
Japonya Sayıştayı, 2026 yılı Ocak ayında ABD’den Yabancı Askeri Satışlar (FMS) programı kapsamında satın alınan yaklaşık 6.9 milyar dolar değerindeki askeri teçhizatın, sözleşmelerin imzalanmasından 5 yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen Japonya Öz Savunma Kuvvetleri’ne teslim edilmediğini açıkladı.
Bu durum Danışmanlar Meclisi’nin resmi talebi üzerine Japonya parlamentosuna sunulan resmi bir denetim raporunda ayrıntılı olarak yer almakta. Rapor, 2018 mali yılından bu yana imzalanan FMS sözleşmelerini inceledi ve 118 adet tedarik dosyasının orijinal teslimat takvimlerinin ilerisinde tamamlanmadığını tespit etti. Sayıştay’a göre gecikmelerin başlıca nedeni ABD üreticileriydi ve bu durum bazı Japonya Öz Savunma Kuvvetleri birliklerinin eski ekipmanları yedek olarak kullanmaya devam etmesine neden oldu.
En ciddi vakalardan biriyse E-2D Advanced Hawkeye havadan erken uyarı uçağı için bakım ekipmanlarını içeriyor. Denetim raporunda, orijinal sözleşme süresi içinde teslim edilmesi planlanan ekipmanın yıllar sonra bile gelmediği ve bunun da Japonya Hava Öz Savunma Kuvvetleri’nin havadan erken uyarı filosunun harekat kabiliyetini doğrudan etkilediği belirtiliyor.
Raporda FMS sistemi kapsamında sözleşmelerde belirtilen teslimat tarihlerinin yalnızca tahmini olduğu ve ABD hükümeti için yasal olarak bağlayıcı olmadığına da değinilmekte. Sonuç olarak Japonya’nın sözleşmeler imzalandıktan ve ödemeler önceden yapıldıktan sonra zaman çizelgelerini uygulama konusunda sınırlı bir gücü vardı. Defence Blog tarafından yapılan habere göre birçok durumda ABD tarafı, Japonya’nın onayını gerektirmeden idari prosedürler yoluyla teslimat programlarını tek taraflı olarak değiştirmiş oldu.
Denetim raporuna göre FMS, üretim ve teslimat tamamlanmadan önce ön ödeme gerektirdiğinden Japonya geciken ekipmanın çoğu için sözleşme tutarlarının tamamını zaten ödemişti. Birçok durumda ekipman teslim edilmemiş veya resmi olarak iptal edilmemişken fonlar bu sebepten yıllarca ödenmemiş olarak kaldı. Denetim Kurulu, bunun Japonya Öz Savunma Kuvvetleri için uzun vadeli mali ve operasyonel risk yarattığını belirtmekte. Denetim raporu ayrıca FMS sistemindeki yapısal sorunlara da vurgu yapmakta. Sözleşmeler ABD hükümeti tarafından yönetilirken ardından Amerikan savunma şirketlerine sipariş veriliyor. Bu bağlamda Japonya, sözleşmelerin doğrudan tarafı değil ve üreticilerle doğrudan müzakere edemiyor. Bu yapı yüzünden üretim programları, maliyet dökümleri ve gecikme nedenleri konusunda şeffaflığı sınırlıyor.
Denetim Kurulu, incelemesinde Japonya Savunma Bakanlığı’nın ABD yetkililerine defalarca endişelerini dile getirdiğini ancak teslimatları hızlandırmada yeterli ilerleme kaydedilmediğini de açıkladı. Bakanlığa, operasyonel boşlukları önlemek için FMS sözleşmelerinin denetimini güçlendirmesi ve geciken kalemlerin takibini iyileştirmesi çağrısında bulunuldu.
Raporda ek olarak Japonya’nın ABD yapımı sistemlere (uçak, füze ve destek ekipmanı dahil) artan bağımlılığının ve uzun süreli teslimat gecikmelerinin birçok alanda operasyonel hazırlığı baltalayabileceği konusuna değinilmekte. Denetim özellikle birimlerin eskiyen sistemleri planlanandan daha uzun süre hizmette tutmak zorunda kaldığı bu durumun bakım yükünü artırdığı ve operasyonel verimliliği azalttığı durumlar örnek gösterildi.
Japonya Savunma Bakanlığı raporda bahsi geçen bulguları kabul etti ve program yönetimini ve şeffaflığı iyileştirmek için ABD hükümetiyle birlikte çalışacağını belirtti. Denetim, özellikle operasyonel kullanılabilirliği doğrudan etkileyen destek ekipmanları ve yedek parçalar için FMS’nin her zaman en uygun tedarik yöntemi olup olmadığını yeniden değerlendirmesini de tavsiye etti.
FMS programı, ABD’nin müttefik ve ortak ülkelere silah ihracatının temel taşlarından biridir. Sistem kapsamında ABD Savaş Bakanlığı, yabancı hükümetler adına tedariki yönetir ve bunun güvenlik, standardizasyon ve birlikte çalışabilirlik sağladığını savunur. Defence Blog tarafından yapılan habere göre Japonya’daki denetim, sistemin ABD üretim kapasitesi zorlandığında veya Amerikan öncelikleri değiştiğinde uzun gecikmelere yol açabileceğini göstermektedir.
İlgili Olarak
Elektrik ve Elektronik Mühendisi, İTÜ Savunma Teknolojileri
