F-35 filosunda harbe hazırlık krizi

ABD Hükümet Hesap Verilebilirlik Ofisi raporuna göre, F-35 savaş uçağı filosunun tam görev yapabilirlik oranı %25’e geriledi.

ABD Hükümet Hesap Verilebilirlik Ofisi (GAO) tarafından yayınlanan yeni bir rapora göre, F-35 savaş uçağının harbe hazırlık oranları 2025 mali yılı boyunca düşüşünü sürdürdü ve filonun tam görev yapabilirlik (full mission capable) oranı %25’e geriledi.

Defense News’in haberine göre uçakların kendilerine verilen görevlerden en az birini yerine getirebildiği sürenin yüzdesini ölçen “görev yapabilir” (mission capable) oranı, 2021 mali yılındaki %67 seviyesinden 2025 mali yılında %44’e düştü. Uçakların atanan tüm görevleri yerine getirebildiği sürenin payını ifade eden “tam görev yapabilir” oranı ise aynı dönemde %38’den %25’e kadar geriledi.

ABD Hava Kuvvetleri yetkilileri, rapora yansıyan 2025 mali yılındaki bu sert düşüşün bir kısmını yazılım gecikmelerine, parça tedariki sıkıntılarına ve korozyon sorunları nedeniyle görevlerini icra edemeyen yeni savaş uçaklarına bağladı. GAO ise rapora eklediği özette durumu şu sözlerle özetledi:

“F-35, ABD Savunma Bakanlığı’nın en maliyetli silah sistemi konumunda, ancak performans hedeflerine ulaşamadı ve uçağı idame ettirme maliyetleri artmaya devam ediyor.”

F-35 Müşterek Program Ofisi’nin (JPO) harbe hazırlık oranındaki düşüşe verdiği resmi yanıt, Küresel Destek Çözümü Sıfırlaması (Global Support Solution Reset – GSS Reset) oldu. Haziran 2025’te başlatılan bu strateji, 2030 yılına kadar %80 görev yapabilirlik ve %65 tam görev yapabilirlik oranına ulaşmayı hedefliyor.

Ancak bu hedefe ulaşmak ucuz olmayacak. JPO, kuvvet komutanlıklarının yıllık bütçelerinde talep etmeleri gereken bu rakamın, 2031 mali yılına kadar önceden planlanandan 13,7 milyar dolar daha fazla olacağını tahmin ediyor.

GSS Reset stratejisi; GAO’nun yıllardır dikkat çektiği yedek parça eksiklikleri, bakım sorunları ve yükleniciye aşırı bağımlılık gibi kronik sorunları ele alıyor. Rapora göre talep edilen toplam ek bütçenin yalnızca 2,2 milyar doları GSS Reset için kullanılacak. Geriye kalan yaklaşık 11,5 milyar dolarlık kısım ise kuvvetlerin bütçelediği miktar ile F-35 idamesinin gerçekte gerektirdiği tutar arasındaki devasa farkı kapatacak.

F-35A savaş uçağından AIM-120 hava-hava füzesi atışı

İyileşmeden önce daha da kötüleşecek

Defense News’e göre JPO yetkilileri GAO’ya, harbe hazırlık durumunun “iyileşmeden önce muhtemelen daha da kötüleşeceğini” itiraf etti. Program belgeleri, öngörülen iyileşmelerin 2026 sonlarına veya daha sonrasına kadar somutlaşmayabileceğini gösteriyor.

GAO, GSS Reset’in başarısını engelleyebilecek bazı kritik riskleri şu şekilde tanımladı:

Tedarik Zinciri Darboğazı: JPO, 7 milyar dolardan fazla ek parça ve malzemenin teslimatı için özel sektöre bağımlı kalacak. Ancak kilit parçalardaki üretim kapasitesi kısıtlamaları halen devam ediyor.
F-35’in üreticisi ve idame yöneticisi Lockheed Martin’in 2025 yılında yaptığı bir çalışmada, tedarikçi ağının yeterince üretemediği 48 kritik parça tespit edildi. Bu parçalar arasında, GAO’nun daha önce jetlerin yerde kalmasına neden olan en büyük faktörlerden biri olarak gösterdiği kanopiler de yer alıyor.

Maliyetler de kuvvetlerin bu sıfırlama (Reset) programını finanse etme yeteneğini tehdit edecek şekilde artıyor. GAO, 2030’ların ortalarına gelindiğinde Silahlı Kuvvetlerin, F-35’lerini idame ettirme maliyeti ile karşılayabileceklerini belirttikleri miktar arasında yıllık yaklaşık 1,2 milyar dolarlık bir bütçe açığıyla karşılaşacağını öngörüyor. Üstelik GAO, 2027 mali yılı projeksiyonlarının “Destansı Öfke Operasyonu”ndan (Operation Epic Fury) önce hazırlandığını ve ek uçuş saatlerinden kaynaklı maliyetleri kapsamayabileceği için bu tahminlerin sorunun boyutunu hafife alabileceğini belirtti.

Mevcut harbe hazırlık sorunlarına rağmen F-35, Amerika Birleşik Devletleri’nin hava gücünün belkemiği olmaya devam ediyor. Halihazırda envanterinde 800’den fazla savaş uçağı bulunduran Pentagon, 2040’ların ortalarına kadar yaklaşık 1.700 adet daha almayı planlıyor. F-35 programının ABD için 2024 yılı itibarıyla hesaplanan ömür boyu idame maliyeti ise 1,6 trilyon dolar seviyesinde.