Türkiye’nin savunma sanayii alanında öncü kurumlarından Baykar’ın dünya kamuoyunda da en çok tanınan çözümü elbette Bayraktar TB2 İHA. Azerbaycan’ın İkinci Karabağ Savaşı zaferinde üstlendiği rol, Ukrayna’nın direniş sembolü haline gelirken adına yazılan şarkılar ve dünyanın farklı bölgelerinde TB2 alınması için başlatılan bağış kampanyaları… Bayraktar TB2 İHA şöhretinin altını doldururken başarılarını sürekli dönüşen harp ihtiyaçlarına karşılık vererek taçlandırmaktadır. Burada önemli olan husus Baykar’ın değişen harp ortamıyla iç içe, dinamik bir proje yönetimi sergilemesidir.
Genel savunma sanayii okur yazarlığında ve akademik yazımda Bayraktar TB2 İHA’ları için sürekli “modern harp doktrinlerini baştan aşağı yeniden şekillendiren insansız hava aracı” ifadesi kullanılmaktadır. Ancak bu kadar basit bir tanımla haksızlık olur: muharebe sahasının zorlu koşullarında test edilip olgunlaşmış entegre bir sistemdir Bayraktar TB2. Çeşitli coğrafyalarda; gerek konvansiyonel ordulara karşı gerekse asimetrik çatışma ortamlarında rüştünü ispatladı. Süreç içerisinde edinilen saha tecrübeleriyle sürekli olarak evrilirken ve altyapısını güçlendirdi. Bayraktar TB2 Ailesini bugün gelinen noktada anlamak için temelde dört ana model / varyant üzerinden geçirdiği evrime bakmak gerekir. Bayraktar TB2’nin varyantlarını şöyle ifade edebiliriz: Bayraktar TB2-A, Bayraktar TB2-B, Bayraktar TB2-C ve Bayraktar TB2T-AI.
Bayraktar TB2-A: Gözcü
Platformun temelini oluşturan bu varyantta “ölümcül faydalı yük” bulunmamaktadır. Daha basit anlatımla silahlı bir şekilde görev yapacak şekilde donatımı tercih edilmemiştir. Temelde silahlı görevler için tercih etmeyen kullanıcıların (örneğin Orman Genel Müdürlüğü) istihbarat, keşif ve gözetleme (ISR) görevleri ve ihtiyaçlarına karşılık vermektedir. Uzun havada kalış süresi ve gelişmiş elektro-optik (kamera) sistemleriyle görev sahasında kesintisiz bir durumsal farkındalık sağlamaktadır. Türkiye’nin orman yangılarıyla mücadelede yoğun olarak görev yapan Bayraktar TB2-A sayesinde birçok yangın henüz başlangıç aşamasında / erken dönemde tespit edilerek büyümesine imkan verilmeden söndürüldü.
Bayraktar TB2-B: Vurucu Güç
Başta Türk Silahlı Kuvvetleri olmak üzere kullanıcılarının sahadaki vurucu gücünü temsil eden model yani Silahlı İnsansız Hava Aracı (SİHA) varyantı Bayraktar TB2-B olarak adlandırılmaktadır. Dünya çapında “fenomene” dönüştüğü süreçte silahlı konfigürasyon olan Model B ile gerçekleştirdiği görevler büyük etki oluşturdu. Türk savunma sanayiinin bir diğer gururu olan ROKETSAN tarafından üretilen MAM-L ve MAM-C gibi mini akıllı mühimmatların entegrasyonuyla platformun güç çarpan değeri değişti. Bayraktar TB2-B sadece Türkiye’nin değil ortaya çıktığı dönemde çoğu modern dünya ordusunun parasıyla dahi alamadığı bir kabiliyetti. ABD benzeri sistemlerin satışına izin dahi vermiyordu (sadece İHA olarak satışına izin veriyordu).
Gelinen noktada Bayraktar TB2-B muharebe sahasında üstlendiği “zaman duyarlı hedeflere” karşı yüksek başarı oranlı angajmanlarla dünyada en çok bilinen SİHA olmayı başardı. Kısaca “gören ve anında vuran” ölümcül bir güç çarpanına dönüştü. Suriye, Libya ve Karabağ gibi farklı cephelerde hava savunma sistemlerine, zırhlı birliklere ve lojistik hatlara karşı gösterdiği cerrahi vuruş yeteneği, dünya ordularının dikkatini çekti. Oluşan talep sonrasında Baykar’ın S/İHA pazarındaki dominasyonu ise ABD’nin stratejik “SİHA Satmama” politikasında değişikliği beraberinde getirdi. Buna rağmen Baykar halen dünya S/İHA pazarında yüzde 50’nin üzerinde pay ile dominasyonu elde tutmaktadır.
Bayraktar TB2-C: Sınırsız Güç
Muharebe sahasında etki ve ilgi alanlarının da genişlemesi birtakım yeni yetenekleri gerektirdi. Bayraktar TB2 İHA’lar ilk ortaya çıktığın kendisine tanımlanan görev yapı çapı ile başarıyla görev yapmaktaydı. Yer yer kullanılan role sistemleriyle görev yarı çapı genişletilirken gelinen noktada uydu haberleşme kabiliyetine kavuşturuldu. Görüş hattı (BLOS) ötesi operasyon ihtiyacı, SATCOM (Uydu Haberleşmesi) entegreli Bayraktar TB2-C olarak adlandırılan model doğurdu. Beraberinde çeşitli kabiliyetleri getiren bu yaklaşımla uydunun kapsama alanındaki her noktada görev yapabilme yeteneği kazandı. Bu durum, komuta kontrol noktasında menzil kısıtlamalarını ortadan kaldırarak Bayraktar TB2’ye stratejik bir derinlik ve kıtalararası operasyon kabiliyeti sundu.
Bayraktar TB2T- AI: Geleceğin Aklıyla
Geleceğin muharebe ortamına hazırlık niteliği taşıyan varyant ise Bayraktar TB2-AI olarak adlandırılmaktadır. Diğer modellerden farklı yapısal tasarıma sahip olmasının yanı sıra sahip olduğu gelişmiş yapay zekâ ve turbo motor gücüyle “yeni nesil” bir çözümü temsil etmektedir. Testlerde ulaştığı 37.096 feet ile de kendi irtifa rekorunu kırarken sadece hava yer görevlerindeki etkinliğini değil aynı zamanda kendisine yönelik tehlikeler karşısında beka kabiliyeti arttırıldı. Ailenin önceki üyelerinde daha üst seviye otonomiyi ve karar destek mekanizmalarını bünyesinde bulundurmaktadır.
Sonuç Olarak:
Bayraktar TB2 İHA ailesi 2014’te ilk defa modern bir ordunun envanterine girmesinden 10 yıl sonra dünyanın en çok bilinen ve SİHA kavramıyla özdeşleşen bir noktaya ulaştı. Süreçte yüzde 93 gibi yüksek yerlilik oranıyla üretilen bahse konu S/İHA’lar Türkiye’deki güvenlik güçlerinin yanı sıra dünyanın dört bir tarafında görev yapmaktadır. Son olarak gördüğüm kadarıyla, Aralık 2025 tarihinde, 1 milyon 250 bin saatlik uçuş süresini başarıyla geride bıraktı. Çok yakın bir gelecekte 1 milyon 500 bin uçuş saati gibi eşine rastlanması oldukça zor bir seviyeye ulaşacaktır. Böylece hem Türk havacılık tarihimizin en uzun süre gökyüzünde kalan hava aracı hem de dünya ulaşılması zor bir seviyede yerini almaya devam edecek. Aşağıda ulaşılan uçuş saatleri tarihleriyle yer alıyor. Dikkat çeken ise zaman geçtikçe periyodların kısalması: daha fazla kullanıcı ve daha fazla görev uçuşu.
Bayraktar TB2 SİHA’ların dost ve müttefik ülkelerin güvenlik güçlerince aktif kullanımı ürün ve süreç yönetiminin başarısını da tescil etmektedir. Bu bağlamda bir ilgili ekliyorum:
Bayraktar TB2 ailesinin bu evriminde platformu rakiplerinden ayıran temel unsur maliyet-etkin olmasıdır. Yüksek tedarik maliyetli savaş uçaklarının yapabildiği görevleri, çok daha düşük operasyonel maliyetler ve sıfır can kaybı riskiyle gerçekleştirebilmektedir. Bunu yaparken de olası uçak kaybının da ciddi bir ekonomik yıkım etkisi olmayacaktır ve hızlıca yeri doldurulabilecektir. Farklı coğrafyalarda yoğun elektronik harp ortamlarında beka kabiliyetini ispatladı. Çatışma bölgelerinden vd. gelen veriler hızlıca geliştirme & üretim sürecine dahil edilerek proje yönetim süreci konvansiyonel dışı bir yaklaşımla oldukça başarıyla uygulandı. Sonuç olarak Bayraktar TB2 Ailesi statik bir ürün değil, muharebe sahasının değişken dinamiklerine hızla adapte olan canlı bir mekanizma gibi gelişimini sürdürmektedir. İHA’dan yapay zeka destekli güce uzanan bu yolculuk, dünya harp tarihine şimdiden kazınmıştır.
Defence Turk Youtube kanalımızda geçmişte Bayraktar TB2 hakkında bir içerik hazırlamıştık. İstifade etmenizi tavsiye ederim. Selamlar:
Defence Turk Yayın Koordinatörü. Türk Savunma Sanayii özelinde; savunma teknolojileri, stratejileri ve politikaları araştırmacısı ve takipçisi.
