Işınlama deneyi ile uzay ortamındaki radyasyonun uydu malzemeleri, optik sistemler ve sensörler üzerindeki etkileri deneysel olarak incelenebilecek.
Türkiye malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışlarını hızlandırıcı altyapısını kullanarak inceliyor. Ankara Üniversitesi öncülüğünde kurulan Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı’nda (TARLA) ilk ışınlama deneyi gerçekleştirildi.
Türkiye’nin ileri hızlandırıcı teknolojileri alanındaki bilimsel kapasitesini geliştirmek üzere kurulan ulusal araştırma altyapılarından biri olarak faaliyet gösteren TARLA’da; süperiletken hızlandırıcı modülleriyle elektronların hızlandırıldığı tesiste yapılan ilk ışınlama deneyi, bu altyapının malzeme araştırmalarında kullanılmaya başlandığını gösteriyor.
2026 yılının Mayıs ayında gerçekleştirilen deneyde cam ve pleksiglas örnekleri, hızlandırılmış elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı. Işınlama sonrasında camın renginde değişim, pleksiglas örneklerinde ise yapısal değişimler ve kırılmalar gözlemlendi. Deney, malzemelerin radyasyon etkisi altındaki davranışlarının incelenebileceğini ortaya koydu. Bu araştırmaların özellikle uydu ve uzay araçlarında kullanılan malzemelerin, optik bileşenlerin ve sensörlerin radyasyona dayanımının değerlendirilmesine katkı sağlaması planlanıyor.
Uzay ortamındaki radyasyon; uydu kameralarının lenslerini, görüntüleme sistemlerini ve elektronik sensörleri etkileyerek performans kaybına yol açabilmektedir. TARLA’daki ışınlama deneyleri, bu bileşenlerde oluşabilecek değişimlerin incelenmesine, daha dayanıklı malzeme ve tasarımların geliştirilmesine ve radyasyondan etkilenen optik bileşenlerin yeniden kullanılabilirliğinin araştırılmasına olanak tanıyacak.
Hızlandırıcıda uygulanan ışınlama koşulları, bazı malzemelerin uzun süreli radyasyon etkilerine karşı davranışlarının daha kısa sürede incelenmesini de mümkün kılabilir. Böylece uydu ve uzay sistemlerinde kullanılacak malzemelerin seçimi ve dayanıklılık değerlendirmeleri için deneysel veri üretilebilir. TARLA’da elektron demetini izleyen teşhis sistemleri üzerinde yürütülen çalışmalar da Türkiye’nin hızlandırıcı teknolojileri alanındaki teknik bilgi birikimini geliştirmektedir.
İlgili Olarak
Havacılık ve Uzay Mühendisliği öğrencisi. Savunma sanayii araştırmacısı.
