ABD merkezli şirketler, X-BAT savaş uçağının itki yönlendirme lülesinin (nozzle) entegrasyonunu tamamlayarak dikey uçuşun önünü açtı.
GE Aerospace ve Shield AI, Shield AI’ın geliştirdiği X-BAT VTOL insansız hava aracı için tasarlanan Eksenel Simetrik Yönlendirmeli Egzoz Lülesinin (Axisymmetric Vectoring Exhaust Nozzle / AVEN) platforma entegrasyonu, mekanizma testleri ve motor ilk ateşleme (light-off) testlerini başarıyla tamamladı. Bu gelişme, programın dikey uçuş hedefine ulaşma yolunda kritik bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor.
AVEN sistemini GE Aerospace’in F110-GE-129E turbofan motoruna entegre etmek üzere gerekli modifikasyonları gerçekleştiren ekip, ardından GE Aerospace’in test tesisinde fonksiyonel kontrolleri ve motor ilk ateşleme testlerini tamamlayarak sistem performansını doğruladı. Bu çalışma; 1990’lardan bu yana AVEN’in donanımını, kontrol sistemlerini ve motorunu tek bir tam entegre test kampanyasında bir araya getiren ilk uygulama oldu. Testler kapsamında ve belirlenen prosedürler doğrultusunda, koordineli lüle hareket dizileri başarıyla gerçekleştirildi.
AVEN; dikey uçuş, kalkış ve iniş için gerekli olan itki yönlendirme (thrust vectoring) kabiliyetini sağlıyor. Sistem, ilk olarak 1990’lı yıllarda F-16 üzerinde uçurulan çok eksenli itki yönlendirme programı kapsamında geliştirilmişti. Orijinal geliştirme programı sırasında 73 saat yer testi ve 95 sortide toplam 135 saat uçuş testi gerçekleştirildi. X-BAT programı kapsamında donanım yenilenerek yeniden hizmete alındı. Yenileme çalışmalarının ardından AVEN, X-BAT prototipi üzerindeki uçuş testleri öncesinde yer testlerinden geçiriliyor.
Shield AI Uçak Mühendisliğinden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Armor Harris, entegrasyon ve testle ilgili şu ifadelere yer verdi:
“X-BAT, herhangi bir hava üssüne veya piste ihtiyaç duymadan her yerden dikey olarak kalkış ve iniş yapabilecek şekilde tasarlandı ve bu kabiliyet tamamen itki sistemine bağlı. AVEN, bu boyut ve kabiliyetteki bir platformda dikey uçuşu mümkün kılan temel unsur. Sistemi daha önce hiç kullanılmadığı bir şekilde uyguluyoruz.
Dikey uçuş, platformun tutum kontrolünü sağlamak için hızlı yönlendirme (gimbaling) gerektiriyor ve bu ihtiyaç önceki programda bulunmuyordu. Uçuşta kanıtlanmış bir donanımı bu göreve uyarlamamız, sıfırdan başlamak yerine geliştirme sürecini büyük ölçüde hızlandırdı. Entegrasyonun kısa sürede tamamlanması ekiplerimizin neler başarabileceğini gösteriyor. Bir sonraki adımımız ise gelecekteki sürümleri daha hızlı, daha hafif ve daha yetenekli hâle getirmek için tahrik sistemimizi geliştirmeyi sürdürmek olacak.”
GE Aerospace Edison Works Başkan Yardımcısı Doogie Russell ise şu ifadelere projenin öneminden bahsetti:
“AVEN’in F110-GE-129E motorumuza entegrasyonu ve başarılı ilk ateşleme testi, GE Aerospace ekibi için tam anlamıyla bir dönüm noktası oldu. İtki sistemleri geliştirme konusundaki kanıtlanmış deneyimimizi Shield AI’in yeni nesil hava aracı geliştirme kabiliyetiyle birleştirerek geçmişin, bugünün ve geleceğin teknolojilerini bir araya getiriyor ve devrim niteliğinde bir hava aracı oluşturuyoruz.”
İnsansız savaş uçağı olarak X-BAT; günümüz harekat ortamındaki zorlu hava sahaları, savunmasız pistler ve ağır mühimmat yüküyle uzun menzilde görev yapabilen hava araçlarına duyulan ihtiyacı karşılamak amacıyla geliştirildi. Platform; uzun menzilli, beka kabiliyeti yüksek, yapay zeka pilotlu bir taarruz uçağı olup dikey kalkış ve iniş yapabildiğinden ötürü gemilerden, adalardan veya pist ya da destek altyapısı bulunmayan uzak noktalardan faaliyet gösterebiliyor. Shield AI’ın Hivemind otonomi yazılımıyla donatılan X-BAT, bağımsız görev yapabildiği gibi insanlı hava araçlarıyla birlikte müşterek görev paketleri içinde de operasyon icra edebiliyor.
X-BAT, her bir dahili silah istasyonunda F-35 ile benzer boyutlarda olmak üzere 2000 pound (~900 kg) sınıfına kadar mühimmat taşıyabilecek şekilde tasarlandı. Platform, elektronik harp sistemlerini çalıştırmaya yetecek 80 kW elektrik üretebiliyor. Böylece otonom bir karıştırıcı olarak görev yapabilmenin yanı sıra istihbarat, gözetleme ve keşif faydalı yüklerini ve aktif ile pasif radar modlarını da destekleyebiliyor. 1000 deniz mili muharebe yarıçapına sahip olan X-BAT’ın uçuş testlerine 2026 yılının ilerleyen dönemlerinde başlanması planlanıyor.
İlgili Olarak
Havacılık ve Uzay Mühendisliği öğrencisi. Savunma sanayii araştırmacısı.
