Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından açıklanan “Dünyanın en büyük 100 silah ve askeri hizmet şirketi” raporu ile küresel savunma sanayiinin 2024 yılındaki mali görünümü netleşti. Devam eden Rusya-Ukrayna savaşı, küresel ve bölgesel jeopolitik gerilimler ile giderek artan askeri harcamaların yarattığı talep artışı sonucunda, 2024 yılında küresel silah satış gelirleri keskin bir yükseliş kaydetti. Böylece 2018 yılından bu yana ilk kez, dünyanın en büyük 5 savunma şirketinin tamamının silah satış gelirlerini artırdığı gözlemlendi.

Küresel artışın büyük kısmı Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri merkezli şirketlerden kaynaklansa da, “Top 100” listesinde temsil edilen tüm dünya bölgelerinde yıllık bazda artışlar kaydedildi. SIPRI tarafından derlenen rapora göre bunun tek istisnası, Çin savunma sanayiindeki aksaklıkların bölgesel toplamı aşağı çektiği Asya ve Okyanusya bölgesi oldu.

Gelirlerdeki ve yeni siparişlerdeki artış, birçok savunma şirketini üretim hatlarını genişletmeye, tesislerini büyütmeye, yeni iştirakler kurmaya veya satın almalar yapmaya yöneltti. SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretimi Programı Araştırmacısı Lorenzo Scarazzato konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Üreticilerin yüksek talebi kazanca dönüştürmesiyle birlikte, geçtiğimiz yıl küresel silah gelirleri SIPRI tarafından bugüne kadar kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı. Şirketler her ne kadar üretim kapasitelerini artırıyor olsalar da, maliyetleri ve teslimat takvimlerini etkileyebilecek bir dizi zorlukla karşı karşıya kalmaya devam ediyorlar.”

Savunma ekosisteminde yapısal kapasite artışı

2024 yılında, temel olarak artan jeopolitik gerilimlerle bağlantılı olan ve dünya genelinde büyüyen askeri teçhizat talebi, 2023 yılında İlk 100 şirket nezdinde görülen toplam silah satış gelirlerindeki artışa ivme kazandırdı. Top 100 listesindeki şirketlerin dörtte üçünden fazlası (77 şirket) 2024 yılında silah satış gelirlerini artırırken, bunlardan 42’si en az çift haneli büyüme rapor etti. Dikkat çeken 2 şirket ise silah gelirlerini iki kattan fazla artırdı: Czechoslovak Group (yüzde +193; 46. sıra) ve SpaceX (yüzde +103; 77. sıra).

Dünya genelinde hükümetler silah tedarik faaliyetlerini hızlandırırken (bu durum bazı vakalarda halihazırda uzun olan bekleyen sipariş yükünü daha da artırmaktadır) Top 100 listesindeki pek çok şirket üretim kapasitelerini genişletmeye yönelik tedbirleri hayata geçirmeye başladı. Mevcut bilgilere göre, 2024 yılında en az 38 şirket; yeni iştirakler kurarak, başka işletmeleri satın alarak veya yeni üretim tesisleri ya da üretim hatları kurarak genişledi.

Tespit edilen bu 38 şirketin 17’si Avrupa, 15’i ABD, 4’ü Asya ve Okyanusya, 2’si ise Orta Doğu merkezliydi. Dikkat çekici bir şekilde bu veri, İlk 100’deki Avrupalı silah şirketlerinin en az %65’inin 2024’te üretim kapasitelerini bir şekilde genişlettiği anlamına geliyor. Söz konusu tespit edilen 38 şirketin ötesinde, (çoğu Rus şirketi ve bazı özel sermayeli şirketler de dahil olmak üzere) diğer savunma şirketlerinin de yıl içinde üretim kapasitelerini artırmış olması muhtemeldir; ancak kamuya açık bilgi eksikliği nedeniyle kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değildir.

Rapora göre 2024 yılında artan şirket satın alma eğilimi, özellikle ABD şirketleri arasında belirgindi. Öte yandan 2024 listesindeki ABD şirketi sayısı (39 şirket) 2014’ten bu yana en düşük seviyeye geriledi. Keza bu durumun kısmen Top 100 içindeki devam eden konsolidasyon süreciyle açıklanabileceği bildiriliyor. Örneğin 2024’te Amentum (19. sıra) Jacobs Engineering Group’un kritik iletişim teknolojileri birimini satın alırken, Birleşik Krallık şirketi BAE Systems (4. sıra) ABD’li Ball Corporation’ın havacılık ve uzay bölümünü bünyesine kattı.

“Top 100” listesindeki bölgesel gelişmeler

Bu alt başlıkta Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından açıklanan veriler ışığında gelişmeleri bölgesel bir biçimde ele alacağız.

Kuzey Amerika

Kuzey Amerika’daki (Kanada ve ABD) Top 100 listesinde yer alan 40 şirketin toplam silah satış gelirlerinin, 2024 yılında 336 milyar dolara ulaştığı ve Top 100’ün toplam silah gelirlerinin %49’unu oluşturduğu görülmektedir. 2024 yılında, Top 100 listesinde yer alan ABD merkezli 39 şirket, silah satış gelirlerini %3,8 artırarak toplamda 334 milyar dolara ulaştırdı ve tüm ilk 100 gelirlerinin neredeyse yarısını tek başına karşıladı. Bu 39 şirketten 30’u, silah satış gelirlerinde yıllık bazda artış kaydetti. Dünyanın en büyük 5 silah şirketinden dördü (sırasıyla: Lockheed Martin, RTX, Northrop Grumman ve General Dynamics) ABD merkezliydi ve bu 4 şirketin tamamı 2024 yılında silah satış gelirlerini artırdı.

Bu 4 şirket arasında 2024 yılındaki en büyük artışı, silah satış gelirleri %8,1 artarak 33,6 milyar dolara ulaşan General Dynamics kaydetti. SIPRI’ya göre bu artış temel olarak, ABD’nin Columbia ve Virginia sınıfı nükleer tahrikli denizaltı programlarıyla ilişkili gelir büyümesine bağlanabilir olsa da 2024 yılında her iki programı da etkileyen sürekli maliyet aşımları ve üretim gecikmelerine dair endişeler de artış gösterdi.

Gecikmeler ve maliyet aşımları, küresel askeri modernizasyon çabalarının uzun süredir bir karakteristiği olsa da, bu durum ABD’de özellikle belirgin hale gelmiştir. Bu tip sorunlar, hükümet kaynaklarını diğer harcama önceliklerinden uzaklaştırmakta ve uzun vadeli askeri bütçeleme ve planlamayı zayıflatmaktadır. Öyle ki ABD’nin denizaltı programları, bu kronikleşmiş sorunun önemli örneklerindendir. Örneğin 2024 yılında, Columbia sınıfı denizaltı programının bütçeyi 17 milyar dolara kadar aştığı ve ilk denizaltının üretiminin takvimin en az 16 ay gerisinde olduğu tahmin ediliyor.

Dünyanın en büyük silah üreticisi Lockheed Martin, 2024 yılında, 2020’den bu yana ilk kez silah satış gelirlerinde artış kaydetti. Böylece şirketin gelirleri %3,2 artarak 64,7 milyar dolara ulaştı. 2024 yılındaki bu artış kısmen, gelişmiş Block 4 versiyonunun üretimindeki aksaklıklar nedeniyle 2023’ten beri geciken F-35 savaş uçağı teslimatlarının gerçekleştirilmesine bağlanabilir. Bu noktada gecikmeler büyük ölçüde donanım ve yazılım yükseltmelerinin entegrasyonuyla ilgiliydi. 2024’te teslim edilen 110 adet F-35, uçak başına ortalama 238 gün gecikmeli teslim edildi.

Northrop Grumman da üretim gecikmeleri ve maliyet aşımları nedeniyle 2024 yılında mercek altına alındı. Şirket, ABD’nin Sentinel programı kapsamındaki yeni kara tabanlı kıtalararası balistik füzelerin (ICBM) geliştirilmesinden ve üretiminden sorumlu ana yüklenici olarak rol almaktadır. ABD Savunma Bakanlığı’nın 2024 yılı tahmini, programın toplam maliyetini 141 milyar dolar olarak belirledi; bu da 2020’de yapılan 78 milyar dolarlık esas öngörüye kıyasla %81’lik bir maliyet aşımı anlamına geliyor. 2024 yılında yapılan zorunlu bir incelemenin sonuçları, programın ABD silah tedarik süreçlerinde maliyet artışını kısıtlamayı amaçlayan yasalardaki kritik maliyet artış eşiklerini aştığını gösterdi. Sentinel programı, çoğu durumda bir programın iptaliyle sonuçlanacak olan bu eşikleri aşmış olsa da Bakanlık, olası bir alternatif tedarik seçeneği bulunmadığı gerekçesiyle programın devam edeceğini duyurdu. 2024 yılında Northrop Grumman’ın silah satış gelirleri %3,3 artarak 37,9 milyar dolara yükseldi.

ABD’nin bir diğer büyük silah şirketi olan Boeing (6. sıra) de son yıllarda üretim gecikmeleri ve maliyet aşımlarından etkilendi. En öne çıkan iki vaka, KC-46A tanker uçağı ve T-7A eğitim uçağıdır. Bu iki üretim programından kaynaklanan operasyonel zararlar 2024 yılında toplam 3,8 milyar doları bulurken, KC-46A programının ilk temel tahmine kıyasla 7 yıllık bir gecikmeye maruz kalacağı öngörülüyor. 2024 yılında Boeing’in silah satış gelirleri %4,6 düşüşle 30,6 milyar dolara geriledi.

Bu bağlamda SIPRI, birçok büyük ABD’li savunma şirketini etkileyen gecikmeler ve maliyet aşımlarının, ileri askeri teçhizat üretimi için hayati öneme sahip malzeme kıtlığı nedeniyle önümüzdeki yıllarda daha da kötüleşebileceğini aktarıyor. Öyle ki 2024 yılı faaliyet raporlarında birçok şirket, kritik malzemelere erişimin kısıtlı olması nedeniyle ortaya çıkan ciddi operasyonel risklere vurgu yapıyor.

Avrupa

Avrupa merkezli (Rusya hariç) Top 100 listesindeki 26 şirketin toplam silah satış gelirleri, yıllık bazda %13 artışla 151 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, ilk 100’ün toplam silah gelirlerinin %22’sine tekabül etmektedir. Hükümetlerin silah tedarik yatırımlarını sürdürmesi ve şirketlerin artan talebi karşılamak amacıyla üretimlerini hızlandırmasıyla birlikte; Avrupalı silah şirketlerinin neredeyse tamamı 2024 yılında gelirlerini artırdı (23 şirket) veya gelirleri yatay seyretti (2 şirket).

Birleşik Krallık merkezli olup ilk 100’de yer alan 7 şirket, 2024 yılında 2023’e kıyasla %6,6 artışla toplam 52,2 milyar dolarlık silah satış geliri elde etmiş durumda. Bu şirketler, 2024’teki toplam ilk 100 gelirlerinin %7,7’sini oluşturdu. BAE Systems, 2024 yılında dünyanın en büyük dördüncü silah şirketi konumuna yükseldi; bu durum, 2017’den bu yana ABD dışı bir şirketin ilk beşe girdiği ilk örnek oldu. Şirketin satış gelirlerindeki yıllık %6,9’luk büyümede, Ball Corporation’ın havacılık ve uzay biriminin 5,5 milyar dolara satın alınması etkili oldu.

2024 yılında, Top 100 listesindeki Fransa merkezli 4 şirketin ise satış gelirleri, 2023’e göre %12 artarak 26,1 milyar dolara ulaştı. 4 şirketten üçü 2023-2024 döneminde çift haneli büyüme kaydederken, dördüncü şirket olan Naval Group (36. sıra) istikrarlı bir gelir seyri izledi. Thales’in (15. sıra) silah gelirleri %11 artışla 11,8 milyar dolara yükseldi. Bu artış kısmen, şirketin yapay zeka (AI) ve kuantum ilişkili teknolojilerine yönelik artan talepten kaynaklandı. Safran (29. sıra) ise gelirlerini yıllık bazda %15 artırarak 5,3 milyar dolara çıkardı. Şirket 2024 yılında, yapay zekanın havacılık, uzay ve silah üretimindeki uygulamalarını geliştirmek amacıyla, daha sonra Safran AI adını alacak olan Fransız yapay zeka uzmanı Preligens firmasını satın aldı. 2023’teki keskin düşüşün ardından Dassault Aviation’ın (40. sıra) gelirleri de 2024’te %30 artarak 4,3 milyar dolara ulaştı.

İtalya merkezli 2 şirketin ilk 100’deki toplam savunma gelirleri, yıllık %9,1 artışla 2024 yılında 16,8 milyar dolar olarak gerçekleşti. İlk 100’deki en büyük ikinci Avrupalı silah şirketi (BAE Systems’den sonra) olan Leonardo (12. sıra), silah gelirlerini %10 artırarak 13,8 milyar dolara çıkardı. Leonardo, 2024 yılında İtalyan Silahlı Kuvvetleri için bir ana muharebe tankı (AMT) ve yeni bir zırhlı muharebe aracı (ZMA) geliştirmek üzere Alman şirketi Rheinmetall (20. sıra) ile bir ortak girişim kurdu. Şirket ayrıca, altıncı nesil bir savaş uçağı geliştirmek amacıyla BAE Systems ve aralarında Mitsubishi Heavy Industries (32. sıra) ile Mitsubishi Electric Corporation’ın (76. sıra) da bulunduğu Japon şirketleriyle ortak bir girişime başladı (GCAP).

2024 yılında Top 100 listesinde Almanya merkezli 4 şirket yer aldı. Bu şirketlerin toplam silah gelirleri %36 artarak 14,9 milyar dolara ulaştı. Bu dörtlü arasında Diehl (67. sıra), savunma gelirlerinde yıllık bazda en büyük oransal artışı kaydederek %53 büyüme ile 2,1 milyar dolara ulaştı. Ukrayna’da devam eden savaş, Diehl’in askeri teçhizatına olan talebi artırmaya devam etti. Almanya’nın Ukrayna’yı destekleme çabalarının bir parçası olarak Diehl, 2024 yılında yer konuşlu hava savunma sistemlerini de içeren askeri malzemeler teslim etti. Şirket ayrıca Almanya’ya 155 mm topçu mühimmatı tedariki için bir çerçeve anlaşma imzaladı ki bu, Diehl’in bugüne kadar aldığı en büyük mühimmat siparişi oldu. Rheinmetall (20. sıra) ise zırhlı araçlara ve Ukrayna savaşıyla bağlantılı mühimmatlara yönelik artan talep sayesinde silah gelirlerini 2024’te %47 artırarak 8,2 milyar dolara taşıdı. Rheinmetall’in doğrudan Ukrayna’dan elde ettiği gelirler, JSC Ukrainian Defense Industry (52. sıra) ile kurduğu ortak girişimin de etkisiyle 2024’te iki kattan fazla artarak 1,4 milyar dolara ulaştı.

SIPRI’nın ilk 100’ünde toplam 22,7 milyar dolarlık silah satış geliriyle 3 adet Çok Uluslu Avrupa (Trans-European) şirketi yer aldı. Uçak üreticisi Airbus (yüzde +1,2; 13. sıra), füze üreticisi MBDA (yüzde +7,8; 30. sıra) ve kara sistemleri üreticisi KNDS (yüzde +14; 42. sıra) 2024 yılında gelirlerini artırdı. Özellikle KNDS’nin alınan sipariş hacmi (order intake), 2023’teki %118’lik artışın ardından 2024’te %40 daha büyüyerek 12,1 milyar dolara ulaştı.

Listede Çekya merkezli tek silah şirketi olan Czechoslovak Group (46. sıra), ilk 100 genelinde yıllık bazda en büyük oransal gelir artışını kaydetti. Şirketin silah gelirlerini 2024’te 3,6 milyar dolara taşıyan %193’lük bu artış, kısmen Ukrayna için topçu mühimmatı tedarik etmeyi amaçlayan ve hükümet öncülüğünde yürütülen “Çek Mühimmat Girişimi”nin başlamasına bağlandı. 2024 yılında şirketin silah gelirlerinin yarısından fazlası (%51) bir şekilde Ukrayna ile bağlantılıydı.

Top 100 listesindeki tek Ukrayna şirketi olan JSC Ukrainian Defense Industry (52. sıra) ise Rusya ile devam eden savaştan kaynaklanan talebin etkisiyle silah gelirlerini %41 artırarak 2024 yılında 3 milyar dolara ulaştırdı.

Rusya

Veri yetersizliği nedeniyle, üst üste üçüncü yıldır Top 100 listesinde sadece 2 Rus şirketi yer alabildi. Daha önce “SIPRI Savunma Sanayii Veritabanı”nda bağımsız olarak listelenen 7 şirket; High Precision Systems, KRET, Russian Electronics, Russian Helicopters, United Aircraft Corporation (UAC), United Engines Corporation (UEC) ve UralVagonZavod (UVZ), artık bir devlet kuruluşu olan Rostec’in (7. sıra) bünyesinde yer almaktadır. Rostec’in doğrudan bir üretim kapasitesi olmamasına rağmen SIPRI, daha önce listede yer alan bazı şirketleri temsilen (bir gösterge olarak) 2022’den beri bu holdingi ilk 100’e dahil ettiğini belirtmektedir. Öte yandan 2024 listesinde yer alan diğer Rus şirketi ise United Shipbuilding Corporation (USC; 41. sıra) oldu.

2024 yılında Rostec ve USC’nin toplam satış gelirleri, %23 artışla tahmini 31,2 milyar dolara ulaşırken iç talepteki keskin artışın, düşen silah ihracatından kaynaklanan gelir kaybını fazlasıyla telafi etmeye yettiği aktarılıyor. Bu bağlamda Rostec’in savunma gelirleri yıllık bazda %26 artarak 27,1 milyar dolara yükseldi. Savunma gelirlerinin şirketin toplam gelirleri içindeki payı da 2023’teki %65 seviyesinden 2024’te %70’e çıktı. USC’nin silah gelirleri ise 2024 yılında %6,5 artışla tahmini 4,1 milyar dolara ulaştı.

Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin üzerinden 2 yıldan fazla zaman geçmesine rağmen, Rus silah üretimi 2024 yılında özellikle mühimmat, zırhlı araçlar, topçu sistemleri, füzeler ve insansız hava araçları (İHA) gibi sektörlerde yüksek seviyesini korudu. Örneğin, raporlara göre Rusya 2024 yılında 1,3 milyon adet 152 mm’lik topçu mühimmatı üretti; bu, 2022’deki 250.000 adetlik üretime kıyasla %420’lik bir artışa tekabül ediyor. Ayrıca, Ukrayna’ya yönelik saldırılarda yoğun olarak kullanılan 9M723 (İskender) kısa menzilli balistik füzesinin üretiminin de 2023’teki 250 adetten 2024’te 700 adede çıkarıldığı bildirildi.

Bununla birlikte, Rusya’ya uygulanan çok taraflı ticari yaptırımların bir sonucu olarak, uçak üretimi gibi sektörler 2024 yılında tedarik sıkıntılarıyla karşı karşıya kaldı. Rus şirketleri, silah üretimi için yabancı elektronik bileşenlere büyük ölçüde bağımlı kalmaya devam ediyor. Dahası, 2022’den bu yana yürütülen büyük istihdam kampanyalarına rağmen, Rus savunma sanayii, Rusya’nın “savaş hedeflerini” sürdürebilmesi için gereken öngörülen üretim oranlarını destekleyecek yeterli nitelikli iş gücüne sahip değil. SIPRI, bu nedenle şirketlerin söz konusu açığı hafifletmek amacıyla üniversitelerle ortaklıklar geliştirdiğini belirtiyor. Örneğin, Ekim 2024’te Rostec, kuantum ve endüstri mühendisliği gibi ileri teknolojiler alanında Moskova Devlet Üniversitesi ile bir ortaklık anlaşmasına vardı.

Asya ve Okyanusya

2024 yılında Asya ve Okyanusya merkezli Top 100 listesindeki 23 şirketin toplam silah satış gelirleri %1,2 düşüşle 130 milyar dolara geriledi. Bu düşüş neredeyse tamamen, 2024 yılında ilk 100 toplam gelirlerinin %13’ünü oluşturan Çinli şirketlerin gelirlerindeki belirgin gerilemeden kaynaklandı. Bölgedeki diğer ilk 100 şirketlerinin çoğu (15 şirketten 12’si) yıllık bazda artış kaydetti.

Çin merkezli 8 şirketin toplam silah satış gelirleri, 2024 yılında %10 azalarak 88,3 milyar dolara düştü. Bu, 2024 listesinde şirketi bulunan ülkeler arasındaki en büyük oransal toplam düşüş oldu. 8 şirketten 6’sı, tedarik süreçlerindeki çok sayıda yolsuzluk iddiasının gölgesinde düşen gelirler rapor etti; bu iddialar yeni tedariklerde gecikmelere ve mevcut sözleşmelerin incelemeye alınmasına yol açtı.

Çin’in en büyük silah üreticisi konumunu koruyan AVIC (8. sıra), askeri hava aracı teslimatlarındaki yavaşlama nedeniyle silah gelirlerinde %1,3’lük bir düşüşle 20,3 milyar dolara geriledi. Çin’in en büyük kara sistemleri üreticisi NORINCO (11. sıra), ilk 100’deki tüm şirketler arasında en sert düşüşü yaşadı. Şirketin yönetim kurulu başkanı ve askeri bölüm başkanının 2024 yılında yolsuzluk iddiaları nedeniyle görevden alınmasının ardından, hükümetin NORINCO ile olan büyük sözleşmeleri incelemeye alması veya ertelemesi sonucunda, silah gelirleri %31 düşerek 14,0 milyar dolara geriledi.

Çin’in ana havacılık, uzay ve füze üreticisi CASC (17. sıra), silah gelirlerinde %16’lık bir düşüşle 10,2 milyar dolar seviyesini gördü. Bu durum büyük ölçüde, şirket başkanının yolsuzluk iddiaları nedeniyle 2023 sonlarında görevden alınmasının ardından askeri uydu ve fırlatma aracı projelerinin ertelenmesinden kaynaklandı. Dünyanın en büyük askeri gemi üreticisi CSSC (14. sıra), 2024 yılında silah gelirlerinde büyüme rapor eden 2 Çinli şirketten biri oldu. Şirketin silah gelirleri %8,7 artışla 12,3 milyar dolara yükseldi.

Güney Kore merkezli 4 şirket, bir önceki yılın güçlü yükseliş trendini sürdürerek 2024 yılında toplam silah satış gelirlerini %31 artırışla 14,1 milyar dolara çıkardı. Hanwha Group (21. sıra), artan ihracatın ve kundağı motorlu obüsler, çok namlulu roketatar sistemleri (ÇNRA) ve 120 mm kundağı motorlu havanların yurt içi teslimatlarındaki artışın etkisiyle silah gelirlerini %42 artırarak 8 milyar dolara ulaştırdı. Şirketin ihracattan elde ettiği silah gelirleri ilk kez yurt içi gelirlerini geride bıraktı. Korea Aerospace Industries (KAI; 70. sıra), askeri hava aracı teslimatlarındaki yıllık düşüş nedeniyle silah gelirleri %11 azalarak 2,0 milyar dolara gerileyen tek Güney Koreli şirket oldu.

Japonya merkezli 5 şirketin toplam silah satış gelirleri, 2023’e kıyasla %40 artışla 2024 yılında 13,3 milyar dolara ulaştı. Japonya’nın devam eden “askeri yapılanma programı” kapsamındaki güçlü iç talebin etkisiyle, 5 şirketin tamamı silah gelirlerinde çift haneli büyüme kaydetti. Japonya’nın en büyük silah üreticisi Mitsubishi Heavy Industries (32. sıra), ağırlıklı olarak hava araçları ve füze sistemleri satışlarından gelen katkıyla silah gelirlerini %37 artırarak 5 milyar dolara çıkardı.

Hindistan‘dan listeye giren 3 şirketin toplam gelirleri 2024 yılında %8,2 artışla 7,5 milyar dolara yükseldi. Hindustan Aeronautics (44. sıra), 2023’e göre %0,3’lük düşüşle 3,8 milyar dolar gelir elde etmesine rağmen Hindistan’ın en büyük silah üreticisi konumunu korudu. Bharat Electronics (58. sıra), Hindistan hükümetinden alınan radar ve elektronik harp (EH) sistemleri siparişleri sayesinde gelirlerini %24 artırarak 2,5 milyar dolara çıkardı ve Hint şirketleri arasında en büyük artışı kaydetti.

Bunların yanı sıra listeye ilk kez Endonezya merkezli bir şirket girdi. DEFEND ID (96. sıra), Endonezya savunma sanayiindeki devam eden konsolidasyondan ve artan yurt içi tedarikten doğrudan faydalanarak 2024 yılında silah gelirlerini %39 artırdı ve 1,1 milyar dolara ulaştırdı.

Orta Doğu

2024 yılında Orta Doğu merkezli 9 şirket Top 100 listesinde yer alarak toplam 31 milyar dolarlık savunma geliri elde etti. SIPRI’ya göre bu sayı, yıllık sıralamada bölgeden bugüne kadar kaydedilen en yüksek şirket sayısıdır. Bu bağlamda verilerine ulaşılabilen 8 şirketin gelirleri, 2023 ile 2024 arasında %14 oranında büyüme gösterdi. 2024 yılında çatışmalarla ve gerginliklerle bağlantılı talebin, bölgedeki şirketlerin gelirinin büyümesinin ana itici gücü olmaya devam ettiği aktarıldı.

Makine ve Kimya Endüstrisi’nin (MKE; 93. sıra) listeye dahil olmasıyla birlikte, 2024 yılında Top 100 listesinde Türkiye merkezli 5 şirket yer aldı. Bu, yıllık sıralamada bugüne kadar listelenen en yüksek Türk şirketi sayısı olarak kayıtlara geçti. Böylece şirketlerin toplam savunma satış gelirleri, 2023’e göre %11 artışla 2024 yılında 10,1 milyar dolara ulaştı. 5 şirket arasında ASELSAN (47. sıra), satış gelirlerini 3,5 milyar dolara taşıyarak (yüzde +24) en büyük oransal artışı kaydetti. Bu artış temel olarak 2024 yılında ihracatta yaşanan %65’lik yükselişten kaynaklandı.

İhracat, Baykar (73. sıra) için de önemli bir rol oynadı. Şirketin 2024 yılındaki 1,9 milyar dolarlık silah satış gelirinin yaklaşık %95’i ihracattan geldi. Ukrayna’nın Rusya ile savaşının ilk aşamalarında Bayraktar TB-2 SİHA’ya yönelik “olağanüstü” talebinin etkisiyle 2 yıl boyunca hızlı bir büyüme kaydeden Baykar’ın, “talep patlamasının normalleşmesi ile” satış gelirlerinin 2024 yılında %12 oranında düşüş gösterdiği ifade edildi.

İsrail merkezli 3 şirketin Top 100 listesindeki toplam silah satış gelirleri ise, 2024 yılında %16 artışla 16,2 milyar dolara yükseldi. SIPRI, bu artışın İHA ve anti-İHA kabiliyetleri gibi İsrail askeri teçhizatına yönelik yüksek küresel talebe bağlanabileceğini öne sürdü. Örneğin 2024 yılında Elbit Systems (25. sıra), 22,6 milyar dolarlık sipariş birikiminin %65’inin, Avrupa ülkeleriyle yapılan İHA anlaşmaları da dahil olmak üzere uluslararası sözleşmelerden oluştuğunu rapor etti. Şirketin silah satış gelirleri yıllık bazda %14 artarak 6,3 milyar dolara çıktı. Israel Aerospace Industries (IAI; 31. sıra), İsrail’in en büyük ikinci silah üreticisi konumunu korudu ve silah gelirleri 2024’te %13 artışla 5,2 milyar dolara ulaştı. Rafael (34. sıra) ise 2024 yılında gelirlerini %23 artırarak 4,7 milyar dolara yükseltti. İran’ın Nisan ve Ekim 2024’te İsrail’e yönelik geniş çaplı füze saldırıları, Rafael’in askeri teçhizatına, özellikle de hava ve füze savunma sistemlerine olan talebi benzeri görülmemiş seviyelere çekerken, şirketin sipariş birikimi 17,8 milyar dolara ulaştı.

Birleşik Arap Emirlikleri merkezli bir devlet şirketi olan EDGE Group (37. sıra) ise 2024 yılında 4,7 milyar dolarlık silah satış geliri kaydetti. Şirketin, kamuya açık veri eksikliği nedeniyle 2020’den bu yana Top 100 listesine dahil edilemediği de aktarıldı.

İlgili Olarak

SIPRI 2024 Uluslararası Silah Transferi Eğilimleri Raporu Yayınlandı!

Olgun Yılmaz

Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümü öğrencisi.  Uluslararası İlişkiler ve Savunma Sanayii araştırmacısı.